Naatje op de Dam

Het Monument op de Dam kent iedereen wel. Maar wist je dat hier voorheen een ander nationaal monument stond?

Dam oude fotoWe schrijven 1830. De Noordelijke Nederlanden (wat nu Nederland is) en de Zuidelijke (het huidige België) vormen al een jaar of vijftien samen het Koninkrijk der Verenigde Nederlanden. Niet echt een situatie die onze zuiderburen plezant vinden. De vorst die over hen regeert (Willem I) is protestant, terwijl zij overwegend katholiek zijn. Bovendien bepaalt Willem dat overal Nederlands gesproken moet worden, en geen Frans. Terwijl Frans de voertaal in de Zuidelijke Nederlanden is, dus ook in Vlaanderen.

Willem IHet leidt tot een opstand van de zuiderlingen. Deze onafhankelijkheidsstrijd probeert Willem I de kop in te drukken door een Tiendaagse Veldtocht te organiseren. Maar de Fransen schieten de Belgen te hulp en sturen 70.000 man op het regeringsleger af. Daar kan Willem niet tegenop; hij gooit de handdoek in de ring. Sindsdien is België onafhankelijk.

Jaren later vinden een paar oud-strijders dat er wel eens een monument mag worden opgericht voor hun heldhaftige verzet tegen onze zuiderburen. Om de nationale trots aan te wakkeren wordt in 1856 daarom op de Dam een standbeeld van een vrouw onthuld. Dit monument zou de ‘eendracht der Hollandsche natie’ symboliseren.

De Amsterdammers moeten er niks van hebben. Wie wil er nou herinnerd worden aan een verloren strijd? Het beeld is bovendien gemaakt door een man die oorspronkelijk notabene uit Vlaanderen komt – het verloren land. Het beeld wordt daarom al gauw ‘Naatje op de Dam’ genoemd. Dat heeft te maken met de schrijfwijze van het woord ‘natie’ op de sokkel: de ‘i’ lijkt wel een ‘j’. En ‘natje’ wordt natuurlijk ‘Naatje’ – bargoens voor het vrouwelijk geslachtsdeel.

Naatje op de DamMet Naatje loopt het niet goed af. Al in de eerste de beste strenge winter bevriest haar neus. Dat kost haar (tijdelijk) de kop, want die moet van het beeld af worden gehaald om de boel te kunnen restaureren. Later breekt er spontaan nog een arm af ook. En ook de vele roestplekken ontsieren het beeld. Het stadsbestuur laat het maar zo, en bedekt alle gebreken bij officiële gelegenheden met een vrolijk bloemetjeskleed. Geen wonder dat ‘het is Naatje’ een gevleugelde uitdrukking wordt voor mislukkingen.

Naatje moet uiteindelijk in 1914 wijken voor de elektrische tram. Ik vraag me intussen af of de uitspraak ‘dat was naadje!’ bij dingen die op het nippertje gelukt zijn oorspronkelijk ook van Naatje is afgeleid. En natuurlijk of ons patatje oorlog iets met de Tiendaagse Veldtocht tegen de Belgen te maken heeft!

(Meer heim-weetjes lezen? Kijk dan hier, of abonneer je met deze RSS-Feed!)